به گزارش خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، همایش اساتید مشاور دانشگاه علوم پزشکی ایران پیش از ظهر امروز شنبه دوم آبان با حضور دکتر شباهنگ جعفرنژاد معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران، دکتر حمید پیروی، سرپرست مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی ایران، حجت‌الاسلام والمسلمین کاظم سلیمانی، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی ایران و جمعی از اساتید مشاور دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد.

 

دکتر حمید پیروی، سرپرست مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: این برنامه که ذاتاً متعلق به حوزه معاونت آموزشی است، مصداقی از همکاری‌های مشترک میان بخش‌های مختلف دانشگاه محسوب می‌شود.

 

 وی ادامه داد: اساتید مشاور در طول حضور خود در دانشگاه و تعامل با دانشجویان می‌توانند بسیار تأثیرگذار باشند و دانشگاه برای ارتقای کیفیت، به دنبال شفاف‌سازی انتظارات و وظایف است؛ چرا که اساتید مشاور علاوه بر مسئولیت‌های انسانی و اجتماعی، دارای مسئولیت شرعی بزرگی در قبال فراگیران هستند و این رسالت برای مجموعه دانشگاه بسیار ارزشمند است.

 

سرپرست مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به تحولات و چالش‌های حوزه سلامت روان و وضعیت جامعه، به تبیین جدیدترین تعاریف سازمان جهانی بهداشت (به روزرسانی‌شده در سال ۲۰۲۵) پرداخت و بیان کرد: سلامت روان صرفاً به معنای فقدان بیماری روانی نیست، بلکه حالتی از بهزیستی روان‌شناختی است که به فرد امکان می‌دهد با فشارهای زندگی کنار بیاید، توانمندی‌های خود را شکوفا سازد، به خوبی یاد بگیرد، کار کند و در جامعه مشارکت داشته باشد.

 

وی افزود: از دیدگاه نظریه‌پردازان برجسته دنیا، سلامت روان مبتنی بر یک پیوستار نبوده و دارای سه مؤلفه اصلی شامل بهزیستی هیجانی (میزان رضایت از زندگی)، بهزیستی روان‌شناختی (پذیرش خود، استقلال، تسلط بر اوضاع و هدفمندی) و بهزیستی اجتماعی است.

 

پیروی تصریح کرد: در خصوص بهزیستی اجتماعی نیز پنج مؤلفه کلیدی شامل احساس یکپارچگی اجتماعی، پذیرش اجتماعی، مشارکت اجتماعی، شکوفایی و درک اجتماعی مطرح است؛ مسائلی که متأسفانه در پی حوادث و بحران‌های مختلف سال‌های اخیر از جمله کرونا، جنگ‌ها و حوادث دی‌ماه، دستخوش آسیب و تنش شده و جامعه دانشگاهی و خوابگاهی را به سمت شکل‌گیری فضاهای دوقطبی و ترس از گفت‌وگوی آزاد سوق داده است.

 

وی با استناد به پیمایش‌های انجام‌شده توسط رصد اجتماعی وزارت کشور در شهریورماه ۱۴۰۵، به تحلیل شاخص‌های کلان اجتماعی پرداخت و اظهار کرد: شاخص‌های مربوط به امید به آینده (با ۵۳ تا ۵۷ درصد نارضایتی)، احساس عدالت و برابری اجتماعی، شادابی و میزان حمایت اجتماعی (با بیش از ۴۰ درصد اعلام کمبود حمایت) همگی با افت روبه‌رو بوده‌اند.

 

سرپرست مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی ایران خاطرنشان کرد: سرمایه اجتماعی مؤلفه‌ای بسیار حیاتی در سطوح خرد (روابط بین فردی) و میانی (ارتباط با دستگاه‌های خدماتی) توصیف می‌شود که افت آن به معنای کاهش تعلق و اعتماد اجتماعی است و در نتیجه آن، افراد در مواجهه با بحران‌ها واکنش‌های واکنشی و پرخاشگرانه بروز می‌دهند.

 

وی با تأکید بر اینکه در میان تمامی گروه‌های شغلی، جامعه بیشترین اعتماد را به دو گروه پزشکان (و اساتید علوم پزشکی) و روحانیون دارد، این سرمایه اجتماعی بالا را ظرفیتی بی‌نظیر برای اساتید مشاور برشمرد تا بر اساس موج سوم نظریه‌های خودکشی و مصرف مواد، با ایجاد حس تعلق اجتماعی، احساس ارزشمندی، برقراری روابط معنادار و ارائه حمایت‌های همه‌جانبه اطلاعاتی، هیجانی و ابزاری، به یاری دانشجویان بشتابند.

 

پیروی گفت: دانشگاه‌های نسل چهارم بر خلاف نسل‌های اول تا سوم آموزش و پژوهش، ملزم به پاسخگویی اجتماعی و تولید سلامت و بهزیستی در محیط دانشگاه هستند.

 

وی افزود: هماهنگی میان تمامی معاونت‌های آموزشی، دانشجویی و فرهنگی در قالب یک سیستم یکپارچه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

 

 سرپرست مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی ایران تأکید کرد: اساتید مشاور باید با برقراری ارتباط مستمر با مرکز مشاوره، نقش کلیدی خود را در پیشگیری سطح اول و مداخله به‌هنگام ایفا کنند.

 

پیروی در پایان گفت: مسئولیت اساتید مشاور صرفاً محدود به محیط دانشگاه نبوده، بلکه در قبال خانواده و جامعه نیز دارای مسئولیت خطیری هستند.

 

 ساختار فعلی اساتید مشاور فرآیندمحور نیست

 

در ادامه دکتر شباهنگ جعفرنژاد، معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران، با تأکید بر اهمیت سیاست‌گذاری اساتید مشاور تصریح کرد: برگزاری این کمیته‌ها باید مطابق با یک تقویم اجرایی منظم و در مناسبت‌های پیش‌بینی‌شده صورت پذیرد.

 

وی افزود: این جلسه به عنوان نخستین گردهمایی سال تحصیلی ۱۴۰۵ برگزار می‌شود و امیدواریم دست‌اندرکاران این حوزه با ایجاد یک نظام‌مندی دقیق، این فرایند را تا دستیابی به نتایج مطلوب در جلسات آتی استمرار بخشند.

 

معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به رسالت اساسی چنین همایش‌هایی و تأثیرگذاری شگرف نقش استاد مشاور، به پیشینه شکل‌گیری این ساختار پرداخت و اظهار داشت: آیین‌نامه اساتید مشاور بر اساس یک ضرورت جدی، ابتدا در سال ۱۳۹۶ با بهره‌گیری از خرد جمعی در وزارت بهداشت تدوین و در نهایت، پس از تصویب در شورای عالی برنامه‌ریزی، در سال ۱۳۹۸ رسماً ابلاغ شد.

 

وی با اشاره به این آیین‌نامه ۳۵ ماده‌ای که به تبیین شرح وظایف در سطوح دانشکده‌ای و حاکمیتی می‌پردازد، تأکید کرد: بازخوانی مکرر این ۳۵ بند نشان‌دهنده فاصله معنادار وضعیت موجود با واقعیت و رسالت اصیل استاد مشاور است. از این رو، از تمام اساتید حاضر تقاضا می‌شود که این آیین‌نامه سه الی چهار صفحه‌ای را مجدداً مطالعه کنند تا به ظرفیت و قدرت بالایی که در جهت نظام‌مندی و اعتباربخشی به این رسالت در اختیار دارند واقف شوند؛ چرا که غفلت از این توانمندی ناشی از عدم اشراف کامل بر تک‌تک بندهای این مصوبه و پیوندهای آن با حوزه‌های حاکمیتی است؛ در حالی که حرکت هم‌افزا و هم‌راستا می‌تواند برآیند این اقدامات را فراتر از مرزهای متصور ارتقا دهد.

 

جعفرنژاد در تشریح اهداف و الزامات اجرایی آیین‌نامه بیان کرد: دامنه شمول این خدمات در متن مصوب از مقطع کاردانی تا دکترای حرفه‌ای پیش‌بینی شده و بدون محدودیت، متناسب با حوزه استحفاظی و دانشکده هر یک از اساتید تعریف شده است.

 

وی افزود: اگرچه اولویت این مشاوره‌ها متوجه دانشجویان نوورود است، اما سازوکارهای موجود باید به گونه‌ای باشد که از سنواتی شدن تحصیل، افت آموزشی، و پیامدهای ناشی از مسائل اجتماعی و اقتصادی پیشگیری شود. مواردی همچون پیگیری غیبت‌های غیرموجه مکرر، مدیریت ارجاعات به کمیسیون موارد خاص و شناسایی فراگیران دچار افت در پایش تحصیلی، از مصادیق مداخله و اولویت‌های این حوزه به شمار می‌روند.

 

معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: جایگاه استاد مشاور با نظام آموزشی پیوندی تفکیک‌ناپذیر دارد و نباید تصور شود که صدای مشاوران شنیده نمی‌شود؛ چرا که انتقال گزارش‌ها به صورت مستند و با رعایت کامل اصل محرمانگی به استاد مشاور کل دانشکده و در ادامه ارجاع به سطوح معاونت دانشگاه، نقطه آغاز یک فرایند تأثیرگذار نهادی و کلان خواهد بود.

 

وی با ارزیابی انتقادی وضعیت فعلی گفت: ساختار موجود فرآیندمحور نبوده و نقش استاد مشاور در سطح دانشکده‌ها و دانشگاه صرفاً به یک ابلاغ و انتصاب کاغذی تقلیل یافته است؛ در حالی که هدف غایی و رویداد نهایی باید بهبود واقعی شرایط و حال عمومی دانشجو باشد.

 

جعفرنژاد خاطرنشان کرد: حرکت از مرحله بالقوه به بالفعل در گرو شناخت نقش، گردآوری داده‌ها، تسلط بر مواد آیین‌نامه، بازتعریف جایگاه و ایجاد زنجیره ارتباطی پویا با مدیران دانشکده‌ها و ستاد دانشگاه است.

 

وی یادآور شد: متأسفانه در حال حاضر جلسات هفتگی منظم و گزارش‌ها و مستندات نیم‌سال تحصیلی ارائه نمی‌شود و حتی برخی از فعال‌ترین اساتید نقل کرده‌اند که در شرایط بحرانی تنها انتظار پیگیری تلفنی احوال دانشجویان از آنان وجود داشته است؛ رویکردی که نشان‌دهنده ناآشنایی با شیوه پیاده‌سازی سازوکارهای حاکمیتی است.

 

معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: دانشجویان در وضعیت پیچیده اجتماعی و اقتصادی کنونی که تهدیدکننده سلامت روان و رفتار است، در آستانه آسیب‌پذیری بالایی قرار دارند و بدون حمایت نظام‌مند و کار تیمی، حتی تلاش دلسوزترین افراد نیز عقیم و بی‌اثر خواهد ماند.

 

وی در تبیین ابعاد عملیاتی این رسالت بر لزوم تدوین تقویم و برنامه‌ریزی زمان‌بندی‌شده از سوی اساتید برای پوشش فراگیران تأکید کرد: رصد وضعیت آموزشی و پژوهشی دانشجویان امری اجتناب‌ناپذیر است تا پیش از رسیدن فرد به سقف سنوات یا مواجهه با بن‌بست تحصیلی، هشدارهای لازم ثبت شود.

 

جعفرنژاد گفت: با شناسایی به هنگام جمعیت در معرض خطر و انتقال اطلاعات به معاونت‌های آموزشی و پژوهشی دانشکده‌ها، می‌توان تمهیدات حمایتی لازم را پیش‌بینی کرد؛ به ویژه برای دانشجویانی که به دلیل مشکلات شدید معیشتی و سرپرستی خانوار، هم‌زمان به اشتغال در بخش‌هایی نظیر حمل‌ونقل اینترنتی (اسنپ) روی آورده و دچار افت تحصیلی شده‌اند.

 

 وی با انتقاد از موکول شدن فعالیت کمیته‌های پایش تحصیلی به واپسین روزهای اسفندماه و برگزاری جلسات صوری برای تعیین تکلیف پرونده‌ها در کمیسیون موارد خاص، خواستار بازنگری جدی در این سازوکار شد.

 

 معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: حفظ کامل محرمانگی اطلاعات و امانت‌داری در قبال اسرار زندگی و شأن دانشجویان، شرط بنیادین صیانت و دفاع از حقوق آن‌ها است است.

 

وی افزود: رسالت اساتید مشاور متمرکز بر «پیشگیری سطح اول» و «شناسایی زودهنگام افراد آسیب‌پذیر» پیش از وقوع رویدادهای بحرانی است.

 

جعفرنژاد نقش اساتید مشاور را حتی فراتر از ساختار معمول آموزش خواند و اظهار کرد: اساتید مشاور باید در صورت مشاهده استرس‌های ناشی از سوءمدیریت آموزشی، شجاعانه به مسئولان آموزش هشدار دهند. به عنوان نمونه، در مواردی که گروه‌های آموزشی تصمیمی شتاب‌زده، ضربه‌ای یا مبتنی بر تقابل‌های فردی برای اخراج، ممانعت از انتقال یا توقف میهمانی یک دانشجو اتخاذ می‌کنند، استاد مشاور باید با مستندسازی دقیق به عنوان رکن نظارتی مداخله نماید تا پیش از ورود آسیب‌های جبران‌ناپذیر روحی و جسمی به فراگیر، تصمیمات اصلاح شود.

 

دانشجویان بیش از راه‌حل، نیازمند شنیده شدن هستند

 

در ادامه حجت‌الاسلام والمسلمین کاظم سلیمانی، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: یک مشاور گاه مطلبی اثرگذار بیان می‌کند که مسیر حیات فرد را متحول می‌سازد؛ همه ما چنین نقشی داریم و یک سخن سنجیده می‌تواند سرنوشت انسانی را چنان دگرگون کند که نه تنها خود او، بلکه از نسل او چهره‌هایی در جهان پدید آیند که منشأ تحول و برکت شوند.

 

وی با اشاره به زندگی‌نامه‌های ثبت‌شده از افرادی که در آستانه سقط جنین قرار داشتند، یادآور شد: در مواردی شرایط زیستی و خانوادگی مادر به گونه‌ای بوده که شاید از منظر محاسبات عادی، سقط جنین توجیه‌پذیر به نظر می‌رسید، اما همان فرزندان بعدها به دانشمندان نام‌آور بدل شدند.

 

مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: نقش مشاور صرفاً یک راهنمایی ساده نیست، بلکه ایجاد یک امنیت عقلانی برای پیمودن مسیر آینده زندگی است.

 

وی در خطاب به اساتید مشاور افزود: جایگاهی که شما در اختیار دارید بسیار سرنوشت‌ساز است؛ هنگامی که فردی در آستانه خطری بزرگ و بحرانی مهلک قرار دارد، یک کلمه و یک توجه آکنده از مهر و عاطفه می‌تواند او و جامعه را از پرتگاه نجات دهد و جهت زندگی فردی را که تصمیم به خودکشی یا اقدامی نادرست گرفته به کلی تغییر دهد.

 

حجت‌الاسلام سلیمانی تصریح کرد: با صرف‌نظر از جایگاه و وظیفه خطیری که خداوند بر دوش تک‌تک ما نهاده است، امروز ما با نسلی از دانشجویان روبرو هستیم که همان‌طور که دکتر جعفرنژاد اشاره کردند، با چالش‌های پیچیده‌ای در حوزه‌های اقتصادی و تحصیلی دست به گریبان هستند.

 

وی ادامه داد: دانشجویی که سال‌ها برای ورود به این دانشگاه تلاش کرده و زحمت کشیده است، در برابر کوچک‌ترین ناکامی، فشارهای روانی ناشی از نگاه خانواده و جامعه را بر دوش احساس می‌کند و همین امر موجب می‌شود در مقاطعی تصمیمات نادرستی اتخاذ کند.

 

حجت‌الاسلام والمسلمین سلیمانی افت شدید آستانه تحمل افراد را آسیبی نگران‌کننده توصیف کرد و ادامه داد: متأسفانه کاهش تاب‌آوری به حدی رسیده که اختلافات ساده و سلیقه‌ای به نزاع‌های فیزیکی کشیده می‌شود.

 

وی افزود: طبق آمارها، اساتید دانشگاه در میان اصناف گوناگون از بالاترین رتبه و اعتماد اجتماعی برخوردار هستند؛ برای نمونه، اعتماد دانشجویان به بنده در کسوت استادی بسیار بالاتر از زمانی است که در جایگاه صرفاً یک روحانی با آنان مواجه می‌شوم. دانشجویان به دلیل این اعتماد بنیادین به کسوت استادی، مکرراً برای بازگویی غصه‌ها و درددل‌هایشان مراجعه می‌کنند، نه لزوماً برای اینکه استاد همه مسائلشان را حل کند، بلکه تیپ‌های شخصیتی گوناگون به دنبال فضایی امن هستند تا تنها حرف‌های ناگفته خود را به زبان بیاورند.

 

وی افزود: دانشگاه‌ها و به‌ویژه خوابگاه‌های دانشجویی دستخوش چالش‌های عمیقی هستند؛ دانشجویان سخنانی در سینه دارند که از بیان علنی آن‌ها هراس دارند، زیرا نگران هستند که مبادا پیگیری یک گلایه یا انتقاد از استاد یا یک واحد دانشگاهی، تبعاتی تحصیلی برایشان در پی داشته باشد.